چکیده فارسی:در سال های اخیر واژه «هلال شیعی» از سوی عبداله دوم پادشاه اردن، مطرح شد که در خلال آن خطر قدرت گرفتن شیعیان را در منطقه مطرح کرد.به عقیده آنها جمهوری اسلامی ایران می تواند، با اعمال نفوذ طبیعی در میان شیعیان عراق، تحولات ژئوپلتیک خاورمیانه را هدایت کرده و موازنه قدرت را به نفع شیعیان و علیه منافع آمریکا و اسرائیل تغییر دهد. این مقاله بر آن است تا به سوال های زیر پاسخ دهد:1. مقصود از شیعه چه فرقه ای است؟ 2. نقش هلال شیعی در ژئوپلیتیک خاورمیانه چیست؟ 3. منظور از هلال شیعی، هلال جغرافیایی است یا سیاسی؟ 4. آیا هدف از هلال شیعی، ایران هراسی است؟ 5. دغدغه های استراتژیک آمریکا درباره مولفه تشیع در خاورمیانه چیست؟ 6. آیا هلال شیعی شکل گرفته است؟   چکیده عربی:ظهر فی السنوات الأخیرة مصطلح «الهلال الشیعی» و کان الذی اطلقه عبدالله الثانی ملک الأردن فی أطار التحذیر من وصول الشیعة الی السلطة و قوتهم. و یری هؤلاء ان الجمهوریة الإسلامیة الإیرانیة و من خلال نفوذها الطبیعی علی شیعة العراق، یمکنها توجیه التطورات الجیوبولیتکیة (الجیوسیاسیة) فی الشرق الأوسط، و أن تغیر میزان القوی لصالح الشیعة و ضد المصالح الأمریکیة و الإسرائیلیة. و یسعی المقال الحاضر الی الإجابة عن الأسئلة التالیة: 1. ما المقصود بالشیعة و ای الفرق هم؟ 2. ما هو دور الهلال الشیعی فی الجغرافیا السیاسیة للشرق الأوسط؟ 3. هل الهلال الشیعی، هلال سیاسی ام جغرافی؟ 4. هل الهدف من طرح مصطلح الهلال الشیعی هو الایران فوبیا؟ 5. ما هی الهواجس الإستراتیجیة الامریکیة حول عناصر التشیع فی الشرق الأوسط؟ 6. هل تشکل هذا الهلال الشیعی؟

مرجئه شیعه نام جریانی است که در کوفه سده دوم نقاب از چهره برگرفت. این گروه که عمدتا به دنبال بروز شرایط اجتماعی سیاسی کوفه و احتمالا به منظور حل و فصل معضلات پیش روی جامعه شیعی، خود را از شیعیان اعتقادی متمایز کردند، در مساله امامت به عنوان محوری ترین کانون فکری شیعه، ایده ای مطرح ساختند که به واقع گونه ای عقب نشینی از این مبنای فکری شیعه بود. سامان دهندگان این رویکرد که بعضا از اصحاب امام باقر و امام صادق 8 و شیعیان او به شمار می آمدند با ارائه نظریه خویش به تدریج از سوی شیعیان راستین، طرد شده و عملا به جریانی که سال ها بعد از زیدبن علی حمایت کرد، متمایل شدند؛ گروهی که منابع فرقه نگاری از آن با نام «بتریه/ بتریه» یاد کرده اند. مرجئه شیعه هر چند پیش از جریان زید حضور فکری داشتند، اما سال ها بعد از او، بهترین بستر نظری را برای پذیرش نظریه امامت مفضول از سوی زیدیه فراهم آوردند. این نوشته درصدد است با خوانش تاریخی این جریان فکری و برشماری بارزترین مولفه فکری آنان، ضمن واکاوی زمینه های ظهور و بروز برخی نظریه های امامت، بستر دریافت و فهم برخی روایات شیعه را در این زمینه هموار تر سازد.

شهید اول یکی از فقهای بزرگ قرن هشتم هجری قمری است که آثار او هنوز به عنوان کتاب درسی در حوزه های علمیه تدریس می شود. وی در کتاب غایه المراد در ضمن مبحث نماز قضاء به یکی از مباحث ریاضیات گسسته اشاره می کند. در نماز قضا به فتوای برخی فقها باید ترتیب را رعایت کرد و اگر چند نماز از مکلف فوت شده باشد او موظف است که نمازها را به همان ترتیبی که از او فوت شده قضا نماید. حال اگر ترتیب نماز ها را فراموش کرده باشد به فتوای برخی فقها باید آن قدر نماز بخواند که اطمینان یابد که ترتیب را رعایت کرده است. این فقیه عالی قدر برای حل این مساله فقهی روشی را بیان می کند که کار مقلدان برخی از مراجع گذشته را راحت تر نماید. شهید ثانی که شارح یکی از آثار شهید اول (اللمعه الدمشقیه) است، با توضیحات کافی از تابعی که امروز به نام فاکتوریل موسوم است می گوید و جای شکی باقی نمی گذارد که مفهوم این تابع را به خوبی درک کرده است. ما در این مقاله علاوه بر اقوال شهید اول به تحقیق درباره اقوال موجود در این مساله و راه حل های ارائه شده توسط برخی فقها نیز پرداخته ایم.

شیعیان در نسب نگاری عمومی نقشی برجسته داشتند و از پیشروان این علم بودند. آنان با استفاده از منابع شفاهی چون نقل از نسب دانان نخستین و گفتگو با عالمان و شیوخ قبایل و نیز منابع مکتوب چون کتب پیشینیان، کتیبه ها و سنگ قبر ها، به ثبت انساب اقدام کردند. نوشته های نسب نگاران شیعی به ویژه ابن کلبی از منابع اصلی نسب نگاران بعدی اعم از شیعه و سنی بوده است. همچنین کتاب الاکلیل همدانی که نوآوری خاصی در استفاده از منابع دست اول چون کتیبه ها و سنگ قبر ها در انساب نگاری دارد از این دست آثار است. این نوشتار ضمن بررسی تألیفات مهم و اساسی شیعیان در نسب نگاری عمومی به نقاط برجسته و تأثیرگذار آن ها در این حوزه می پردازد و از میزان سهم شان در این دانش سخن می گوید.

چکیده فارسی:اضطرار در قتل به طور خاص مورد بحث فقهاء قرار نگرفته است اما برخی از فقها در ضمن مباحث فقهی به این موضوع پرداخته و اصولا اضطرار را مجوزی برای ارتکاب قتل عمدی ندانسته اند. عمده دلیل آنها قاعده «لا تقیه فی الدماء» بوده است اما در عین حال به این حکم کلی استثنائی وارد کرده و در مواردی اضطرار را مجوز قتل محسوب کرده اند، هر یک از این استثنآت نیازمند شرایط عمومی است که از جمله آن می توان به لزوم بیم هلاک یقینی مضطر، باغی یا عادی نبودن مضطر، جواز ارتکاب قتل تا رفع حالت اضطرار، اشاره کرد. مواردی که ارتکاب قتل در حالت اضطرار جایز تلقی شده عبارت است از 1- قتل در مقام اضطرار به طعام غیر 2- اضطرار به سقط جنین دارای روح 3- اکراه به قتل عمد 4- قتل عمد اضطراری در تزاحم وظایف 5- ارتکاب قتل برای حفظ جان شخص اهم. در این نوشتار سعی بر آن شده با تکیه بر متون فقهی هر یک از موارد فوق در جای خود تبیین گردد.   چکیده عربی:لم یبحث الفقهاء، القهر فی القتل بشکل خاص، و لکن بعضهم عالجوا المسأله ضمن المباحث الفقیهه عندهم. و فی الواقع أنهم لم یعتقدوا بأن للقهر جوازا لارتکاب القتل و الدلیل الأصل عندهم قاعده (لا تقیة فی الدماء) بینما قدأوردوا مستثنیات فی هذا الحکم و أحیانا اعتبروا الاضطرار جوازا للقتل. و لکل مستثنی شروط عامه منها: لزوم خوف الموت الیقینی للمضطر و عدم بغی المضطر و ارتکاب القتل لدفع حاله الاضطرار. 1- القتل القهری بطعام الغیر 2- الاضطرار فی قتل الجنین ذی الروح 3- الإکراه فی قتل العمد 4- القتل العمد القهری فی تزاحم المهمات 5- قتل العمد القهری لصیانه الشخص الأهم. حاولنا فی هذا البحث وضع کل المباحث علی النصوص الفقهیه.

چکیده فارسی:عرفان، شناخت شهودی حق و اسمای حسنای او از راه تزکیه نفس و طهارت باطن با مکانیسم سیر و سلوک یا طی منازل و مقامات است. عرفان شیعی نیز عرفانی برگرفته از متن کتاب و سنت در دو ساحت علمی و عملی می باشد که علامه طباطبائی در عصر حاضر نماد و نماینده چنین عرفانی است. در نوشتار حاضر از مفهوم و ماهیت عرفان شیعی و مختصات عارفان شیعی توام با نکات کلیدی و کلان عرفان متخذ از ثقلین بر محور و مدار اندیشه های علامه طباطبائی بحث و تحلیل صورت گرفته است. در واقع به پرسش عرفان شیعی چیست و عارفان شیعی دارای چه ویژگی هائی هستند پاسخ داده شد. و اثبات و تبیین فرضیه قرآن و سنت و سیره معصومین (ع) بهترین منبع معرفت عرفانی، سلوک معنوی و رفتار و عمل جامع عرفانی است هدف مقاله فراروی می باشد.   چکیده عربی:العرفان هو معرفة الحق و أسماؤه الحسنی بالشهود بزکیة للنفس و طهارة للباطن عبر السیر والسلوک العرفانی. والعرفان الشیعی مدرسة منه، أخذت معارفها العلمیة والعملیة من الکتاب والسنة الشریفین والعلامة الطباطبائی هو الرمز لهذه المدرسة فی عصرنا. یتطرق هذا المقال الی التعریف بالعرفان الشیعی و ماهیته و کذلک إلی خصائص العارف الشیعی إلی جانب المعالم الأساسیة للعرفان المستفادة من الکتاب الشریف والسنة النبویة و یبحث خلالها ویحللها بناءا علی آرا العلامة الطباطبائی. مبینا ماهیة العرفان الشیعی و صفات العارف الشیعی لبیان أن القرآن والسنة وسیرة المعصومین (علیهم السلام) خیر مصدر للمعرفة والسلوک العرفانی.

در این مقاله تلاش شده است با رویکرد جامعه شناسی هنر نگاهی به عناصر شیعی در هنرهای متفاوت ایرانی اسلامی افکنده شود و تاریخ و نحوه ظهور آنها و نیز عوامل اجتماعی موثر بر این ظهور مطالعه شود. یافته های مقاله نشان می دهد به تناسب نوع حکومت های اسلامی، اعم از شیعی و غیر شیعی در دوره های گوناگون، شیوه نمایش عناصر شیعی در هنر تغییر کرده است. هنگامی که شیعیان دچار محدودیت بودند این عناصر کمتر بوده و هنگامی که خود حکومت را به دست گرفته اند، این عناصر افزایش داشته اند. مقاله با تکیه بر عناصر محتوایی هنر شیعی نشان می دهد که چگونه باورها و آموزه های مذهب شیعه در هنر آن، به خصوص معماری و کتیبه نگاری، متجلی شده است. در پایان پیشنهاد می شود برای شناخت هنر شیعی یا هنر ملهم از شیعه، هم هنرهای رسمی و هم هنرهای مردمی و عامه پسند شیعی بررسی شود.

پیرامون انسان امروزی پر از هیاهوست؛ هیاهوهای جسمانی، ذهنی و درخواست ها. تمام فناوری اعجاب آمیز ما، وقف تاخت و تاز و تجاوز به حریم رایج سکوت شده است. رسانه مجرایی است که از طریق آن داد و قال ها و جار و جنجال ها به درون ما راه یافته اند. این جار و جنجال ها از پردۀ گوش فروتر می روند، در ذهن نفوذ می کنند و آن را با غلغله ای از سرگرمی ها آکنده می کنند. غریو و غرّش موسیقی احساساتی و پرسوز و گداز، نمایشنامه های تکراری که هیچ گونه روان پالایی در پی ندارند، بلکه موجب اشتیاق به دوری عاطفی اند، هر روز و هر ساعت افزون می شوند. این امور از گوش ها، سپس از طریق ساحت های تخیل، معرفت و احساس، به هستۀ مرکزی آرزوها و خواهش های انسان منتقل می شوند. تمام اینها فقط یک هدف دارند: بازداشتن انسان از اینکه به مقام سکوت نایل شود. حال که هیاهو و خواهش ها، علت العلل رنج و بزرگ ترین سدّ میان جان آدمی و مبدأ و منشأ الهی اوست، چه باید کرد؟

هدف: این نوشتار با هدف بررسی توان سنجی عقلانیت شیعی در مقایسه با عقلانیتهای اسلامی غیر شیعی در مواجهه با عقلانیت مدرن نگاشته شد. روش: در این نوشتار با تمسّک به روش توصیفی و تحلیلی، مؤلفه های عقلانیت مدرن و سه عقلانیت اعتزالی، اشعری و نواعتزالی در اهل سنّت، به علاوۀ عقلانیت شیعی، به عنوان عقلانیت اسلامی بررسی شد. یافته ها: بررسی شاخصه های عقلانیتهای سه گانه، به علاوۀ عقلانیت شیعی نشان داد غلبۀ اشعریت بر جهان اسلام، خلأ عقلانی حادّی را پدید آورد که سبب اقبال نواندیشان مسلمان به عقلانیت مدرن، به عنوان راهکار برون رفت از عقب ماندگی های این جوامع شد؛ در حالی که عقلانیت مدرن با ابتنا بر مادی گرایی و نسبیت گرایی، در تقابل با عقلانیت اسلامی است. نتیجه گیری: بررسی شاخصه های عقلانیت شیعی نشان داد این عقلانیت، واجد توان لازم در برخورد با عقلانیت مدرن است.